كه از تمام مكلفان خواسته شده و مباشرت شخص مكلف در آن شرط است ؛ يعنى در واجب عينى مباشرى ، شرط است كه مكلف خود به‌طور مستقيم و بدون واسطه ، آن عمل را انجام دهد ، مانند : نمازهاى يوميّه و روزه ماه رمضان ؛ به خلاف واجب عينى تسبيبى كه اگر ديگرى از طرف او انجام دهد كافى است . خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ج 2 ، ص ( 165 - 164 ) . همان ، ج 3 ، ص 445 . واجب غير ارتباطى واجب مركب از اجزاى داراى امتثال و عصيان مستقل واجب غير ارتباطى ، مقابل واجب ارتباطى ، واجب داراى اجزايى است كه امتثال بعضى از اجزا با امتثال بعض ديگر مرتبط نيست ؛ يعنى هر جزء آن داراى پاداش مستقل از جزء ديگر خواهد بود و در حقيقت ، واجب ، به تعداد اجزا ، به واجباتى تقسيم مىگردد كه هريك امتثال و يا عصيان جدا از ديگرى دارد ، مانند : اداى دين ؛ به اين صورت كه اگر شخصى مبلغ 150 تومان به ديگرى بدهكار است و صد تومان به او بپردازد ، نسبت به اين صد تومان عهده او آزاد مىشود ولى نسبت به پنجاه تومان باقىمانده همچنان ذمه او مشغول است ، زيرا اجزاى دين با يكديگر مرتبط نمىباشد . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 5 ، ص 15 . واجب غير بدلى ر . ك : واجب تعيينى واجب غير تكرارى واجب فاقد زمينه تكرار به صورت معيّن و حتمى واجب غير تكرارى ، واجبى است كه زمينه تكرار آن يا اصلا وجود ندارد و يا در صورت وجود ، به‌طور حتم نمىتوان تعيين نمود كه چه زمان تكرار مىشود ، مانند : قصر و اتمام نماز كه شخص نمىداند چه هنگام به سفر خواهد رفت تا نماز خود را شكسته بخواند يا چه زمانى به وطن مىرسد يا چه وقت قصد ده روز مىكند تا نمازش را تمام بخواند . از واجب‌هايى كه زمينه تكرار ندارد ، مىتوان حج واجب را نام برد كه فقط يك بار در طول عمر بر مكلف واجب است . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 171 . واجب غير توليدى واجب نيازمند به اراده فاعل به عنوان آخرين جزء علّت تامه واجب غير توليدى ، واجبى است كه با فراهم نمودن تمام مقدمات آن ، ذى المقدمه خودبه‌خود محقق نمىشود بلكه براى تحقق آن در خارج ، مكلف بايد اراده انجام آن را داشته باشد و عمل واجب را محقق نمايد ، مانند : حج كه بعد از انجام تمامى مقدمات آن ، همچون پيمودن راه ، شخص بايد نيت حج نمايد و اعمال را جزء جزء به‌جا آورد ؛ به خلاف طهارت ، كه بعد از شستن دست‌ها و صورت و مسح سر و پا ، خودبه‌خود حاصل مىشود و به اراده احتياج ندارد . نكته : تفاوت واجب توليدى و واجب غير توليدى آن است كه در واجب غير توليدى اراده مكلف بر انجام واجب ، آخرين جزء علت براى تحقق واجب است ، اما در واجب توليدى اراده انسان چنين نقشى در تحقق واجب ندارد . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 2 ، ص 304 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 336 . واجب غير فورى واجب داراى جواز تأخير از اولين زمان ممكن ، در مقام امتثال واجب غير فورى ، از اقسام واجب غير موقت ، واجبى است كه تأخير آن از اولين زمان ممكن جايز مىباشد و انجام فورى آن لازم نيست ، مانند : نماز قضا ، روزه قضا و اداى زكات . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 1 ، ص 171 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 97 . واجب غير محدّد واجب غير مقيّد به حدّ و اندازه معيّن واجب غير محدّد ، مقابل واجب محدّد ، عمل واجبى است كه مولا و شارع براى آن ، حد و اندازه‌اى معين نكرده است ، مانند : وفاى به عهد و نذر . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 1 ، ص 59 . زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 127 . طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص ( 62 - 61 ) . خضرى ، محمد ، اصول الفقه ، ص 49 . واجب غير موقت واجب فاقد وقت معيّن واجب غير موقت ، واجبى است كه در شرع مقدس وقت مشخصى براى آن در نظر گرفته نشده است ، بلكه هر زمان كه انجام گيرد ، مصلحت برآن بار مىشود ، مانند : قضاى نماز و روزه فوت شده . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 1 ، ص 204 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 97 . طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ج 1 ، ص 60 . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 59 .